W krajach wysoko rozwiniętych położonych w strefie klimatycznej wymuszającej wielomiesięczne ogrzewanie domów idee budownictwa energooszczędnego znane są co najmniej od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku.

Kryzys energetyczny końca wspomnianej dekady uświadomił wszystkim jak ograniczone są zasoby energetyczne ziemi oraz, że energia będzie coraz droższa a nawet mogą wystąpić jej niedobory.

W tamtych latach grupa naukowców na czele z dr Wolfgangiem Feistem opracowała ideę domu, który nie potrzebuje dostarczania żadnej energii do ogrzewania. Zadowala się energią pozyskiwaną od mieszkańców, elektrycznych sprzętów domowych oraz od słońca i z gruntu.

Nieco później powstał instytut Domów Pasywnych ( taką nazwę otrzymały wspomniane domy) w Darmstadt, który postawił sobie za cel propagowanie budownictwa energooszczędnego.

Przy ówczesnym poziomie rozwoju technologicznego dom w pełni pasywny był niezwykle kosztowny a zyski z oszczędności na ogrzewaniu nie mogły się zwrócić. Dopiero w 1992 roku zbudowano pierwszy taki obiekt. Od tego czasu powoli ale konsekwentnie idea była wcielana z życie. Przełom nastąpił dopiero w okolicach roku 2000 kiedy to koszty budowy domów pasywnych były większe od tradycyjnych o 30-40%. Obecnie koszty te są większe o ok.10% i budownictwo pasywne staje się popularne. W okresie ostatnich 20lat we wspomnianych rozwiniętych krajach wymogi energetyczne wzrosły na tyle, że praktycznie każdy wznoszony budynek spełnia standardy energooszczędne.

Co to znaczy?

Zacznijmy od ustalenia jakie zapotrzebowanie na ciepło posiadają budynki wznoszone w Polsce.

W latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku wartość ta wynosiła ponad 180kWh/m2rok. Następnie sytuacja ulegała powolnej poprawie. Obecne domy spełniające normy powinny mieć zapotrzebowanie nie większe jak 120kWh/m2rok.

Dla porównania w Niemczech zapotrzebowanie to zostało zredukowana do 70kWh/m2rok. Parametr ten jest już progowym dla domów energooszczędnych w Polsce. Obiekty poniżej 30kWh/m2rok zalicza się do super energooszczędnych. Natomiast te, które mają zapotrzebowanie mniejsze jak 15kWh/m2rok to są domy pasywne.

Zgodnie z definicją domy pasywne to budynki, w których można uzyskać przyjemną temperaturę zarówno w lecie jak i zimie przy ekstremalnie niskim zużyciu energii. Oferują podwyższony komfort cieplny mieszkańców przy zapotrzebowaniu na ciepło mniejszym niż 15kwh/m2rok, oraz zapotrzebowaniu na energię pierwotną, łącznie z ciepłą wodą i prądem, poniżej 120Kwh/m2rok.

To ostatnie sugeruje, że obok energii na cele grzewcze istotne jest ograniczane zużycia energii na cele bytowe.

Dom taki charakteryzuje się przede wszystkim wybitną izolacyjnością cieplną, optymalizacją pasywnych zysków z energii słonecznej, kontrolowaniem wentylacji z systemem odzysku ciepła. Do końcowego bilansu ważna jest wzajemna korelacja pozyskiwania i oddawania ciepła. Oddawanie ciepła zachodzi poprzez wentylację i transmisje (straty ciepła poprzez ściany, okna, dachy). Pozyskiwanie ciepła odbywa się poprzez tzw: zyski wewnętrzne (ciepło ludzi, zwierząt, urządzeń gospodarstwa domowego itp.), pasywne pozyskiwanie energii słonecznej poprzez przeszklenia południowych fasad, oraz odzysk ciepła z wentylacji poprzez zastosowanie wymienników w instalacjach. W domach o niedostatecznej izolacyjności straty transmisyjne są tak duże, ze zyski słoneczne i wewnętrzne są całkowicie pomijane. W domu pasywnym natomiast, pasywne zyski solarne są optymalizowane poprzez południowe okna, straty transmisyjne zaś drastycznie zredukowane poprzez wybitną izolację cieplną i kompaktowa formę domu. Straty ciepła wentylowanego kompensowane są poprzez wymienniki ciepła.

W listopadzie 2007 roku po raz pierwszy w Polsce była możliwość zwiedzania certyfikowanego domu pasywnego. Dom ten zaprojektowany i zrealizowany (w Smolcu k/Wrocławia) przez biuro projektowe Lipińscy Domy odwiedziło podczas tegorocznych IV Międzynarodowych Dni Domów Pasywnych ponad 1500 osób. Idea mieszkania bez ogrzewania sprawdza się w praktyce również w naszym kraju.

Osobną ale bardzo istotną kwestią jest opłacalność inwestowania w dom pasywny w uwarunkowaniach ekonomicznych Polski.

Przede wszystkim wykonana została analiza pokazująca w jakim czasie poniesione dodatkowe nakłady na energooszczędność mogą być zrekompensowane niższymi wydatkami na energię potrzebną do ogrzewania.

Czas ten przy obecnych kosztach budowy i cenach energii w najlepszym razie wynosi ok. 35lat (w przypadku jeśli porównawczy dom standardowy o takiej samej architekturze ogrzewalibyśmy energią elektryczną lub gazem płynnym).

Jest to podstawowy argument przeciwko budowaniu takich domów. Niestety nie ma w Polsce żadnych programów rządowych czy samorządowych, które miały by na celu wspomagać budownictwo energooszczędne, a inwestorzy indywidualni takich kosztów nie będą brali na swoje barki.

Obserwując rynki zachodnie można wróżyć dobre perspektywy dla budownictwa pasywnego ale dopiero za ok. 10lat. Pójdą jeszcze w górę koszty budownictwa, podrożeje energia a stanieją technologie niezbędne do wykonania takich domów.

Nie świadczy do jednak o nieopłacalności budownictwa energooszczędnego w ogóle.

Po dokonaniu szczegółowej analizy oszacowaliśmy, że domy, których koszty inwestycyjne są większe do 10% od domów standardowych mogą zawierać rozwiązania pozwalające na redukcję zapotrzebowania cieplnego o co najmniej połowę. W takim przypadku dodatkowe koszty poniesione zwrócą się w okresie 8-17lat (zależy od domu i rodzaju zużywanej energii)

W poniższej tabeli zawarta jest analiza porównawcza dwóch identycznych domów. Jeden opracowany został jako energooszczędny drugi jako standardowy.

Tabela z porównaniem kosztów eksploatacji pomiędzy domem energooszczędnym a standardowym.

Z praktyki wznoszenia domu pasywnego wyciągnięte zostały wnioski, które można przedstawić w postaci zaleceń dla budynków energooszczędnych wznoszonych w Polsce.

Po pierwsze domy energooszczędne należy tak projektować, aby zastosowane zostały w nich tylko elementy niezbędne wpływające na oszczędzanie energii

Po drugie należy pamiętać aby domy te oferowały mieszkańcom wszystkie udogodnienia, jakie stają się standardem we współczesności.

Po trzecie nie należy dopuszczać do wzrostu kosztów inwestycji poprzez stosowanie urządzeń i technologii przyczyniających się w prawdzie do redukcji kosztów eksploatacyjnych ale poprzez wysoką cenę zakupu mogących podważyć ekonomiczne uzasadnienie do ich zastosowania. Granica opłacalności inwestycji może być łatwo przekroczona, a to negatywnie wpływa na popularyzację idei energooszczędności.

Mało kto dla idei będzie chciał wydawać własne pieniądze, bez nadziei na pewny zwrot inwestycji i późniejsze zyski.

Po czwarte aby domy długo i bezawaryjnie służył swoim mieszkańcom należy zwrócić uwagę na jakość używanych materiałów i technologii.

Inwestowanie w tanie materiały i technologie o złej jakości oraz niefachowe wykonawstwo będzie wymagało w niedalekiej przyszłości dokonywania napraw. Zabiegi takie są zwykle kosztowne i niszczą perspektywę w miarę szybkiego zwrotu inwestycji.

Wszystkie przedstawione tutaj kalkulacje powstały w oparciu o dobre uznane technologie od uznanych producentów.

Przekrój przez budynek energooszczędny z oznaczeniem zastosowanych materiałów i technologii

Bez wątpienia budownictwo energooszczędne jest opłacalne i w najbliższych latach takich domów będzie realizowanych coraz więcej tym bardziej, że już wkrótce mają wejść w życie regulacje prawne dotyczące klasyfikacji energetycznej budynków.

W przeddzień tego wydarzenia tylko specjaliści zdają sobie sprawę, jakie będzie to miało znaczenie dla całego rynku nieruchomości. Przeciętny inwestor niestety jeszcze ciągle buduje nieświadomy faktu, że za kilka lat standardy energetyczne w budownictwie zmienią się na tyle daleko, że jego dom będzie za drogi w eksploatacji by można go było korzystnie sprzedać.

Warto już dzisiaj realizować budynki tak by sprostać normom, jakie zostały wprowadzone przez Europejskie Rozporządzenie Energetyczne w 2002 roku i mieć na uwadze minimalne wymagania energetyczne które, w przyszłości z pewnością będą ewaluowały w kierunku domów pasywnych. Dom to inwestycja na kilkadziesiąt lat.

Biuro nasze w ostatnich latach przyczyniło się do propagowania indywidualnego budownictwa jednorodzinnego. Obok wspominanego modelowego domu pasywnego opracowaliśmy pokaźną kolekcję domów z myślą o inwestorach indywidualnych i deweloperach. Prowadzimy także działania szkoleniowe i informacyjne w różnego rodzaju wydawnictwach i prasie oraz organizujemy „Akademie energooszczędności” Współdziałając z wieloma firmami i organizacjami powoli zmieniamy świadomość polskich inwestorów w tym zakresie.

Dr inż. arch. Miłosz Lipiński

M&L Lipińscy Biuro Projektowe, Lipińscy Domy

Wrzesień 2008

Kolekcja domów energooszczędnych biura Lipińscy Domy